Een boer in Bolivia vond ooit een verdwaald katje langs de weg en nam het mee naar huis, in de veronderstelling dat het gewoon een aparte huiskat was. Pas jaren later, na een routinebloedafname bij de dierenarts, bleek dat kitten iets heel anders te zijn: een dier van een kattensoort die de wetenschap nog niet kende. Voor het eerst in meer dan honderd jaar hebben biologen een compleet nieuwe levende kattensoort beschreven, en het verhaal erachter is bijna te bizar om te verzinnen.
Hoe een verdwaald katje voor een sensatie zorgde
Het begon in 2016 bij een opvangcentrum voor wilde dieren in Bolivia. Bioloog Paola Nogales-Ascarrunz kreeg een telefoontje: er was een "vreemde kat" binnengebracht. Het kitten gedroeg zich niet als een huiskat en zag er ook anders uit, dus werd het aanvankelijk aangezien voor een noordelijke tijgerkat, een kleine wilde kattensoort uit Zuid-Amerika. Het diertje kreeg de bijnaam Tigrino en verhuisde naar dierenopvang Senda Verde.
Wat niemand op dat moment doorhad, is dat Tigrino een compleet ander verhaal in zich droeg. Tijgerkatten zijn kleine, gevlekte katachtigen die op het oog nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn, ook niet door ervaren onderzoekers. Pas toen Tigrino's DNA werd geanalyseerd, kwam de waarheid boven water.
DNA-onderzoek onthulde het geheim
Een internationaal onderzoeksteam, waaronder evolutiebioloog Jonas Lescroart van de Universiteit Antwerpen, vergeleek het DNA van 38 dieren uit verschillende Zuid-Amerikaanse landen, inclusief museumexemplaren. De uitkomst verraste zelfs de onderzoekers zelf: in plaats van één soort tijgerkat bleken er minstens vijf genetisch verschillende soorten te bestaan. Vier daarvan waren al bekend, maar de vijfde was compleet nieuw voor de wetenschap.
Die nieuwe soort kreeg de naam Leopardus tilcayo, vernoemd naar de term die lokale gemeenschappen al gebruikten voor het dier. Volgens NOS splitste de tilcayo zich ongeveer 1,4 miljoen jaar geleden af van andere tijgerkatten. Het dier is zo'n 46 centimeter lang, weegt ongeveer 1,4 kilogram en is daarmee iets kleiner dan de gemiddelde huiskat. De onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology.
Waarom dit zo bijzonder is
De vorige keer dat er een nieuwe kattensoort werd beschreven, was in 1923, toen de Uruguayaanse graskat werd vastgesteld. Sindsdien zijn er wel nieuwe kattenrassen ontstaan door fokprogramma's, denk aan de rassen uit ons overzicht van de populairste kattenrassen van 2026, maar dat is iets anders dan een compleet nieuwe wilde soort. Rassen ontstaan door selectief fokken binnen dezelfde soort, terwijl de tilcayo een eigen evolutionaire tak vertegenwoordigt die miljoenen jaren geleden al afsplitste.
Volgens National Geographic herschrijft het onderzoek in feite de hele stamboom van tijgerkatten. Wat decennialang gold als één verwarrende, moeilijk te onderscheiden soort, blijkt een netwerk van minstens vijf aparte soorten te zijn, elk met een eigen evolutionaire geschiedenis. Dat is precies waarom taxonomen soms jaren nodig hebben voor ze een dier durven bestempelen als "nieuw": uiterlijke kenmerken zeggen simpelweg niet altijd genoeg.
Waar leeft de tilcayo eigenlijk
De tilcayo is tot nu toe alleen aangetroffen in de Boliviaanse Yungas, een ruig, tropisch berggebied aan de oostkant van de Andes. Dat gebied staat bekend om een enorme soortenrijkdom, maar is tegelijk lastig toegankelijk voor onderzoekers, wat verklaart waarom de soort zo lang onopgemerkt bleef. Op dit moment is er van de tilcayo één dier in bescherming bekend, een tweede exemplaar werd na onderzoek teruggezet in het wild.
Onderzoeker Nogales-Ascarrunz werkt nu aan het plaatsen van cameravallen in de Yungas om meer sporen van de soort te vinden. Er is namelijk nog opvallend weinig bekend over hoe deze dieren jagen, wat ze eten en hoe ze zich voortplanten. Voor mensen die dol zijn op de eigenaardigheden van kattenrassen, zoals in ons artikel over kattenrassen voor beginners, is dit een herinnering dat er in het wild nog volop verrassingen te ontdekken zijn.
Wat dit betekent voor het voortbestaan van tijgerkatten
Deze ontdekking is niet alleen leuk om te lezen, ze heeft ook praktisch belang. De bergbossen waar tijgerkatten leven staan onder toenemende druk door ontbossing, landbouw, bosbranden en mijnbouw. De internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN classificeert tijgerkatten al langer als een bedreigde diergroep met afnemende populaties. Nu blijkt dat de tilcayo een eigen, aparte soort is, kan die ook een eigen beschermde status krijgen, in plaats van mee te liften op de bredere status van "tijgerkat".
Dat onderscheid maakt in de praktijk nogal wat uit. Beschermingsmaatregelen worden vaak per soort vastgesteld, en een dier dat slechts in één klein, kwetsbaar gebied voorkomt, verdient een andere aanpak dan een soort die over een groot continent verspreid leeft. Wie weleens leest over hoe wild katten zich gedragen, zoals in ons artikel over hoeveel vogels je eigen kat vangt, merkt dat het jachtinstinct van huiskatten nog altijd verwant is aan dat van hun wilde soortgenoten, ook al zit er miljoenen jaren evolutie tussen.
Wat dit voor kattenliefhebbers betekent
Voor de gemiddelde kattenbezitter verandert er natuurlijk niets aan het dagelijkse leven met je huiskat. Toch is het goed om te beseffen hoeveel er nog onbekend is binnen de kattenfamilie, ook nu, in een tijd waarin je zou verwachten dat alles al in kaart is gebracht. Een verdwaald kitten dat per toeval bij een opvangcentrum belandt, kan zomaar leiden tot een compleet nieuwe bladzijde in de wetenschap. Dat besef maakt elke wilde kat, hoe klein en onopvallend ook, meteen een stuk fascinerender.