Als je kat in Friesland vrij naar buiten mag, loopt ze een risico dat de meeste Nederlandse kattenbezitters niet kennen. Sinds 2003 mogen jagers in deze provincie verwilderde katten doodschieten om weidevogels te beschermen, en de Raad van State heeft dat besluit onlangs opnieuw overeind gehouden. De uitspraak is definitief. Stichting Dier&Recht vocht al jaren tegen de regel, maar de hoogste bestuursrechter ziet geen juridische ruimte om de provincie te dwingen ermee te stoppen.
In de afgelopen drie jaar zijn op deze manier ruim zevenhonderd katten gedood. En het gaat lang niet altijd om katten zonder eigenaar.
Waarom alleen Friesland dit nog doet
Friesland is de enige provincie waar het afschieten van zwerfkatten nog is toegestaan. De opdracht komt uit 2003 en 2005, toen de provincie jagers de bevoegdheid gaf om verwilderde katten te doden in het buitengebied. Alle andere provincies hebben die regeling in de loop der jaren afgeschaft. Zelfs een Kamermotie uit 2013, die de regering opriep hier landelijk een einde aan te maken, veranderde niets aan het Friese beleid.
De provincie noemt de maatregel nodig om weidevogels zoals de grutto te beschermen. Het aantal broedparen daalt al jaren, en volgens de Friese gedeputeerde is dat reden genoeg om vast te houden aan het afschot, ook al noemt hij het zelf "betreurenswaardig".
Wat de Raad van State besliste
Dier&Recht vroeg de Raad van State om het besluit uit 2005 alsnog in te trekken. De organisatie kreeg opnieuw nul op het rekest: de provincie kan niet worden gedwongen een oude opdracht te blokkeren, tenzij die overduidelijk in strijd is met de wet. Dat laatste is volgens de rechter niet het geval. Kelly Kessen van Dier&Recht noemde de uitspraak "een doodvonnis voor honderden katten per jaar". De organisatie zoekt nu naar andere manieren om de kattenjacht alsnog te stoppen.
Het omstreden verband met weidevogels
Wat veel kattenbezitters niet weten: de wetenschappelijke onderbouwing voor het afschot ontbreekt grotendeels. De provincie heeft zelf toegegeven dat er nooit onderzoek is gedaan naar hoeveel invloed zwerfkatten daadwerkelijk hebben op de terugloop van weidevogels. Katten jagen inderdaad vaker op vogels dan de meeste eigenaren denken, maar uit de jachtrapporten van de jagers zelf blijkt dat buizerds, ooievaars, kiekendieven en reigers de grootste bedreiging vormen voor jonge weidevogels, niet katten. Onderzoekers van Sovon wijzen intensieve landbouw aan als hoofdoorzaak van de terugloop.
Nog schrijnender: uit onderzoek van Stichting Zwerfkatten Nederland blijkt dat maar liefst 86 procent van de gevangen "zwerfkatten" gewoon een eigenaar heeft. Het gaat dus vaak om huiskatten die te ver van huis zijn gedwaald, niet om verwilderde dieren zonder thuis.
Ook Overijssel denkt erover na
Het risico blijft niet beperkt tot Friesland. Overijssel overweegt om hetzelfde afschotbeleid in te voeren, opnieuw met als argument de bescherming van weidevogels. Dat plan stuit op fel verzet: tientallen dierenorganisaties, waaronder Dierenbescherming, KNMvD en Stichting Zwerfkatten Nederland, hebben een gezamenlijke petitie ingediend die inmiddels tienduizenden keren is ondertekend. Volgens RTL Nieuws hebben Friesland en Utrecht sinds 2015 samen bijna dertienhonderd katten laten afschieten, en kijken ook Zeeland en Groningen naar de mogelijkheid.
Critici wijzen op een diervriendelijk alternatief dat in de meeste andere provincies al werkt: de TNRC-methode, oftewel vangen, castreren, chippen en herplaatsen. Katten die op deze manier worden gevangen, belanden niet dood in een sloot, maar krijgen bijvoorbeeld een nieuw thuis als muizenvanger op een boerderij.
Ondertussen loopt het politieke debat op. BBB-leider Caroline van der Plas verdedigde het beleid onlangs op televisie en waarschuwde tegen wat zij een verkeerd beeld noemt: volgens haar wordt niet zomaar elke vrolijk rondlopende huiskat neergeschoten, en houden jagers in de praktijk wel degelijk rekening met het verschil tussen een verwilderd dier en andermans huisdier. Stichting Zwerfkatten Nederland is het daar niet mee eens en wijst opnieuw op dat cijfer van 86 procent: ook gechipte huiskatten lopen risico zodra ze zich ver genoeg van huis wagen.
Zo verklein je het risico voor jouw kat
Woon je in of vlakbij Friesland, Utrecht of het buitengebied van Overijssel en laat je je kat naar buiten? Dan zijn een paar concrete stappen geen overbodige luxe.
- Laat je kat chippen en registreren. Chippen is inmiddels verplicht in Nederland, maar het helpt vooral als de registratie ook klopt: bij vondst kan een dierenarts dan direct zien dat de kat een eigenaar heeft.
- Zorg voor een halsband met naamplaatje, ook al is je kat gechipt. Een jager of buurtbewoner die twijfelt tussen een verwilderde en een huiskat, ziet een halsband sneller dan een onderhuidse chip.
- Houd je kat 's nachts binnen, vooral in buitengebieden. De meeste afschietacties vinden plaats in het open landschap, ver van bebouwing, waar het verschil tussen een huiskat en een verwilderd dier moeilijker te zien is.
- Reageer snel als je kat vermist raakt. Voorkomen dat je kat helemaal wegblijft is altijd beter dan achteraf zoeken, zeker in gebieden waar afschot is toegestaan.
De discussie over de Friese kattenjacht is met deze uitspraak niet voorbij, maar juridisch wel voorlopig beslecht. Voor kattenbezitters in het buitengebied betekent dat vooral één ding: een paar simpele voorzorgsmaatregelen kunnen het verschil maken tussen een kat die na een paar dagen weer thuis op de bank ligt, en een kat die nooit meer terugkomt.